Czynniki stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia

Prace w narażeniu na działanie czynników stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia należy wykonywać zgodnie z zasadami i przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy.


Czynnik chemiczny

To każdy pierwiastek lub związek chemiczny, w postaci własnej lub w mieszaninie,
w stanie, w jakim występuje w przyrodzie, lub w stanie, w jakim jest wytwarzany, stosowany lub uwalniany w środowisku pracy, w tym podczas uwalniania go w postaci odpadów, w trakcie każdej pracy, niezależnie od faktu, czy jest albo nie jest wytwarzany celowo lub jest albo nie jest wprowadzany do obrotu.
W zależności od rodzaju działania na organizm człowieka, niebezpieczne i szkodliwe czynniki chemiczne występujące w procesie pracy, dzielimy na:

  • toksyczne,
  • drażniące,
  • uczulające,
  • rakotwórcze,
  • mutagenne,
  • upośledzające funkcje rozrodcze.

Czynniki chemiczne mogą przedostawać się do organizmu człowieka, wykorzystując trzy główne drogi narażenia:

  • inhalacyjna (powietrzna) - przez wdychanie powietrza zawierającego czynniki chemiczne,
  • skórna - przez kontakt skóry i błon śluzowych (nosa, oczu) z czynnikami chemicznymi,
  • pokarmowa - przez jedzenie i (lub) picie produktów zawierających czynniki chemiczne.

W przypadku pracy z czynnikiem chemicznym pracownik powinien:

  1. zapoznać się z:
    • kartą charakterystyki stosowanej substancji chemicznej oraz potwierdzić zapoznanie z nią,
    • regulaminem pracowni,
    • zasadami bezpiecznej pracy w laboratorium,
    • instrukcjami bhp oraz instrukcjami obsługi stosowanych maszyn i urządzeń,
    • instrukcją udzielania pierwszej pomocy,
    • instrukcją postępowania na wypadek pożaru lub awarii,
    • procedurą bezpiecznego zbierania, przechowywania oraz usuwania odpadów.
  2.  stosować odpowiednie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych czynników chemicznych oraz przechowywać je w odpowiednio oznakowanych miejscach, rękawice ochronne stosowane podczas pracy z czynnikiem chemicznym, oznakowane znakiem graficznym odporność chemiczna
       
  3. stosować środki ochrony zbiorowej, np. dygestoria, prysznice bezpieczeństwa, urządzenia wentylacyjne, urządzenia klimatyzacyjne, urządzenia przeciwpożarowe, osłony lub takie urządzenia, które zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych,
  4. przestrzegać właściwych technik laboratoryjnych i posługiwać się wyłącznie sprawnym sprzętem laboratoryjnym,
  5.  przechowywać substancje chemiczne, ich mieszaniny w miejscach i opakowaniach przeznaczonych do tego celu i odpowiednio oznakowanych,





    Przykładowe znaki graficzne stosowane w celu oznakowania miejsc przechowywania substancji chemicznych:

     ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem   

     ostrzeżenie przed substancjami żrącymi

     ostrzeżenie przed substancjami i mieszaninami łatwopalnymi
           
  6. składować odpady tylko w specjalnych, oznakowanych pojemnikach,
  7. znać zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników,
  8. znać zasady udzielania pierwszej pomocy.


Czynnik biologiczny

 

Szkodliwe czynniki biologiczne mogące być przyczyną zakażenia, alergii lub zatrucia obejmują:
  1. drobnoustroje komórkowe, w tym zmodyfikowane genetycznie,
  2. jednostki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie,
  3. hodowle komórkowe,
  4. pasożyty wewnętrzne człowieka.
Klasyfikacja szkodliwych czynników biologicznych:
Grupa 1 zagrożenia: wywołanie chorób u ludzi jest mało prawdopodobne.
Grupa 2 zagrożenia: mogące wywołać choroby u ludzi, mogą być niebezpieczne dla pracowników ale rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest mało prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.
Grupa 3 zagrożenia: mogące wywołać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.
W grupie 3 zagrożenia występują czynniki biologiczne mogące stanowić ograniczone ryzyko zakażenia, gdyż nie są zazwyczaj zakaźne drogą powietrzną.
Grupa 4 zagrożenia: wywołują u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne.
Zazwyczaj nie istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Ochrona pracownika przed zagrożeniem spowodowanym przez szkodliwy czynnik biologiczny
  1. Zapewnienie pracownikowi bezpiecznych warunków spożywania posiłków i napojów.
  2. Wyposażenie pracownika w odpowiednie środki ochrony indywidualnej i przechowywania ich w wyraźnie oznakowanym miejscu.
  3. Zapewnienie właściwych pomieszczeń, urządzeń higieniczno – sanitarnych, środków higieny osobistej oraz, jeżeli to konieczne środków do odkażania skóry lub błon śluzowych.
  4. Stworzenie i stosowanie procedur:
    • pobierania, transportu oraz przetwarzania próbek i materiałów pochodzenia ludzkiego lub zwierzęcego,
    • dezynfekcji,
    • umożliwiających bezpieczne usuwanie i postępowanie ze skażonymi odpadami.
  5. Zapewnienie bezpiecznych warunków odkażania, czyszczenia, a w razie konieczności niszczenia odzieży, środków ochrony indywidualnej i wyposażenia, które uległy skażeniu szkodliwym czynnikiem biologicznym.
  6. Dostarczenia pracownikowi aktualnych pisemnych instrukcji postępowania ze szkodliwym czynnikiem biologicznym, obejmujących także procedurę postępowania ze szkodliwym czynnikiem biologicznym w razie:
    • awarii lub wypadku związanych z uwolnieniem się szkodliwego czynnika biologicznego,
    • narażenia na szkodliwy czynnik biologiczny zakwalifikowany do grupy 3. lub 4. zagrożenia.
  7. Niezwłocznego informowania wszystkich pracowników narażonych w wyniku awarii lub wypadku lub ich przedstawiciela o tym zdarzeniu, jeżeli mogło ono spowodować uwolnienie się szkodliwego czynnika biologicznego, a także o jego przyczynach oraz podjętych i proponowanych środkach mających na celu opanowanie sytuacji.
  8. Podjęcie natychmiastowych działań mających na celu likwidację przyczyn i skutków zaistniałej awarii lub wypadku.
  9. Zgłaszania awarii lub wypadku związanego z uwolnieniem się szkodliwego czynnika biologicznego, w zależności od jego rodzaju, do właściwych jednostek służby medycyny pracy oraz właściwego inspektora sanitarnego.

W przypadku pracy z czynnikiem biologicznym pracownik powinien:
  1. stosować odpowiednie środki ochrony indywidualnej i przechowywać je w odpowiednio oznakowanych miejscach,
  2. stosować środki ochrony zbiorowej,
  3. zapoznać się z instrukcjami bezpiecznej i higienicznej pracy,
  4. zapoznać się z zasadami bezpiecznej pracy w laboratorium biologicznym,
  5. zapoznać się i stosować się do procedur bezpiecznego postępowania ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi,
  6. zapoznać się procedurami bezpiecznego zbierania, przechowywania oraz usuwania odpadów,
  7. przestrzegać właściwych technik laboratoryjnych i posługiwać się wyłącznie sprawnym sprzętem laboratoryjnym,
  8. stosować odpowiednie procedury w zależności od grupy zagrożenia stosowanego czynnika biologicznego,
  9. znać zasady udzielania pierwszej pomocy,
  10. znać zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników,
  11. prowadzić rejestr prac narażających pracowników na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 zagrożenia oraz rejestr pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4 zagrożenia, w formie elektronicznej lub papierowej.


Czynniki rakotwórcze i mutagenne




Wykaz czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym:

  1. Czynniki fizyczne - promieniowanie jonizujące (X, α, β, γ)
  2. Czynniki chemiczne
    1. substancje chemiczne zaklasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne:
      kategoria 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006
      kategorii 1 lub 2 zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. 2011. 63. 322 ze zm.; j. t. - Dz. U. 2015. 1203).
    2. mieszaniny zawierające substancje chemiczne klasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne:
      kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008,
      kategorii 1 lub 2 zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. 2011. 63. 322 ze zm.; j. t. - Dz. U. 2015. 1203).
  3. Procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym
    • produkcja auraminy,
    • procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie  wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych,
    • procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie pyłów, dymów i aerozoli tworzących się podczas rafinacji niklu i jego związków,
    • produkcja alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów,
    • prace związane z narażeniem na pył drewna twardego.

W przypadku stosowania czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym pracodawca jest zobowiązany:

  1. informować pracowników o opakowaniu, zbiorniku i instalacji zawierających substancje chemiczne, ich mieszaniny lub czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, a także o wymaganiach dotyczących oznakowania i znakach ostrzegawczych;
  2. przeprowadzać okresowego szkolenia pracowników dla pracowników,
  3. zapewnić udziału pracowników lub ich przedstawicieli w projektowaniu i realizacji działań zapobiegających narażeniu na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub ograniczających poziom tego narażenia;
  4. umożliwić pracownikom i ich przedstawicielom kontrolę stosowania wymagań określonych w rozporządzeniu oraz w innych przepisach regulujących zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
  5. wykonywać pomiarów materialnego środowiska pracy w trybie i z częstotliwością określoną w przepisach.


W przypadku wykonywania pracy w narażeniu na działanie czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym pracownik powinien:

  1. prowadzić na bieżąco rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym
  2. prowadzić na bieżąco rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
  3. wykonywać prace z substancji chemicznymi, i ich mieszaninami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym wyłącznie w wyznaczonych i odpowiednio oznakowanych miejscach,
  4. stosować środki ochrony zbiorowej oraz odpowiednio dobrane środki ochrony indywidualnej, zabezpieczające przed szkodliwym działaniem substancji rakotwórczych lub mutagennych,
  5. zapoznać się z zasadami bezpiecznej pracy w laboratorium specjalistycznym, instrukcjami bhp, instrukcjami obsługi maszyn i urządzeń oraz instrukcją udzielania pierwszej pomocy,
  6. przed rozpoczęciem prac zapoznać się z kartami charakterystyk stosowanych substancji chemicznych, i ich mieszanin o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
  7. przechowywać substancje chemiczne, ich mieszaniny o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w miejscach i opakowaniach przeznaczonych do tego celu i odpowiednio oznakowanych,
  8. składować odpady tylko w specjalnych, oznakowanych pojemnikach,
  9. znać zasady gospodarowania odpadami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
  10. postępować z odpadami zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami przyjętymi w danej jednostce,
  11. znać zasady udzielania pierwszej pomocy
  12. znać zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników.


Jednostki organizacyjne Uniwersytetu, w których pracownicy wykonują prace w narażeniu na działanie czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym lub mutagennym zobowiązane są do przygotowania informacji o tych substancjach, w formie papierowej, na druku stanowiącym załącznik nr 4 do zarządzenia Rektora nr 134/2012/2013 i przekazania ich, do Inspektoratu BHP, w terminie do 31 grudnia każdego roku.

 

Promieniowanie jonizujące


Art. 223 Kodeksu pracy obliguje pracodawcę do ochrony pracowników przed promieniowaniem jonizującym, pochodzącym ze źródeł sztucznych i naturalnych występujących w środowisku pracy.
Źródła promieniowania jonizującego możemy podzielić na:

  • naturalne – występujące w warunkach naturalnych (w glebach, żywności, roślinach oraz promieniowanie kosmiczne),
  • sztuczne – izotopy promieniotwórcze niewystępujące w przyrodzie w warunkach naturalnych, urządzenia jądrowe, aparaty rentgenowskie.

Substancje promieniotwórcze mogą być stosowane jako:
  • źródła zamknięte – umieszczone w specjalnym pojemniku (np. z ołowiu), do źródeł zamkniętych nie ma bezpośredniego dostępu,
  • źródła otwarte – substancje promieniotwórcze, z którymi wykonuje się takie czynności, jak rozpuszczanie, rozcieńczanie, dozowanie itp. w tych przypadkach istnieje prawdopodobieństwo skażenia ciała oraz jego napromieniowania.
W przypadku pracy z promieniowaniem jonizującym pracownik powinien:
  1. posiadać aktualne badania lekarskie bez przeciwwskazań do pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące,
  2. stosować niezbędne środki ochrony indywidualnej, zabezpieczające przed narażeniem na działanie promieniowania jonizującego,
  3. stosować środki ochrony zbiorowej (wentylacja, klimatyzacja, wyciągi),
  4. przestrzegać zasad ochrony radiologicznej oraz ograniczeń dawek promieniowania jonizującego,
  5. zapoznać się z instrukcjami bezpieczeństwa i higieny pracy,
  6. przestrzegać zasad bezpiecznej pracy w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące,
  7. znać zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników.
Zasady bezpiecznej pracy w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące w jednostkach organizacyjnych UAM

Praca ze źródłami promieniowania jonizującego może być wykonywana wyłącznie
w pracowniach izotopowych (ze źródłami zamkniętymi i otwartymi) oraz pracowniach rentgenowskich spełniających wymagania Ustawy z dnia 29 listopada 2000r. Prawo atomowe oraz wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Każda pracownia,  w której wykonywane są prace w narażeniu na promieniowanie jonizujące musi posiadać:

  • zezwolenie Państwowej Agencji Atomistyki na prowadzenie działalności,
  • program bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej działalności związanej, z narażeniem na promieniowanie jonizujące,
  • aktualny spis posiadanych źródeł promieniotwórczych,
  • instrukcję postępowania z odpadami promieniotwórczymi,
  • dokumentację okresowych pomiarów dozymetrycznych lub, jeśli jest to wymagane dokumentację dozymetrii indywidualnej,
  • plan postępowania awaryjnego,
  • technologiczną instrukcję pracy.


Pracownicy wykonujący prace w narażeniu na promieniowanie jonizujące zobowiązani są uczestniczyć okresowych szkoleniach z zakresu bezpieczeństwa pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące organizowanych zgodnie z programem zatwierdzonym przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.

 

Pole elektromagnetyczne




Pola elektromagnetyczne (pola-EM) to pola elektryczne i pola magnetyczne. Źródłem pola elektromagnetycznego są sieci elektroenergetyczne, instalacje i urządzenia elektryczne, urządzenia przemysłowe, nadajniki radiowo-telewizyjne, radiokomunikacyjne i nadajniki telefonii komórkowej oraz aparatura medyczna.

Zasady dopuszczalnej ekspozycji pracowników na pola elektromagnetyczne zakresu częstotliwości 0 Hz-300 GHz.
W otoczeniu źródeł pól elektromagnetycznych należy wyznaczyć i oznakować, zgodnie z Polską Normą, obszary występowania silnych pól elektromagnetycznych jako zasięg stref ochronnych:

  • niebezpiecznej – rozumianej jako obszar, w którym pracownikom nie wolno przebywać (w ramach codziennej praktyki jest to zabronione, w uzasadnionych okolicznościach dozwolone jest przebywanie jedynie w specjalnych kombinezonach ekranujących, ograniczających narażenie),
  • zagrożenia – obszar, w którym dopuszczone jest przebywanie pracowników zatrudnionych przy źródłach przez czas krótszy od 8 godzin na dobę, zależny od natężenia pola, tak aby wskaźnik ekspozycji był < 1,
  • pośredniej – obszar, w którym dopuszczone jest przebywanie pracowników zatrudnionych przy źródłach w ciągu całej zmiany roboczej.

Obszar poza zasięgiem stref ochronnych jest obszarem strefy bezpiecznej.
  



Oznakowanie pól elektromagnetycznych

  1. wg normy PN-74/T-06260





  2. strefa niebezpieczna
    strefa
    zagrożenia
    strefa
    pośrednia
    strefa
    bezpieczna 
    źródło pola elektromagnetycznego


  3. wg PN-93/N-01256/03
    PN-EN ISO 7010:2012
    promieniowanie
    niejonizujące
    silne pole
    magnetyczne
     
  4. wg PN-93/N-01256/03
    PN-EN ISO 7010:2012   



                         

                

© Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Wieniawskiego 1, 61-712 Poznań | tel. centrala +48 (61) 829 40 00, NIP: 777-00-06-350, REGON: 000001293

Ten serwis używa plików "cookie" zgodnie z Polityką Cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza jej akceptację.